OBRZĘK LIMFATYCZNY – metody leczenia

Obrzęk limfatyczny ma skłonności do nasilania się i utrwalania. Z tego względu bardzo ważne jest jak najszybsze wdrożenie odpowiedniej terapii. Leczenie obrzęku limfatycznego jest długotrwałym procesem i może trwać kilka miesięcy, a nawet lat. Niestety zdarza się, że obrzęk limfatyczny towarzyszy choremu już przez całe życie. Nawet jeśli obrzęk jest długotrwały i leczenie staje się bardzo żmudne, nie należy go zaniechać. Tylko sumiennie prowadzona terapia przeciwdziała narastaniu obrzęku i groźnym powikłaniom.

Kompleksowa terapia przeciwobrzękowa

W fizjoterapii stosuje się tzw. kompleksową terapię przeciwobrzękową, która polega na połączeniu poszczególnych rodzajów terapii: drenażu limfatycznego, kompresjoterapii i kinezyterapii.

drenaż limfatyczny

Jest to rodzaj masażu ułatwiającego odprowadzenie limfy z miejsc objętych obrzękiem. Drenaż może być wykonywany manualnie przez masażystę lub z użyciem specjalnych aparatów do presoterapii.

Manualny drenaż limfatyczny opiera się na delikatnych ruchach, które przesuwają limfę w kierunku węzłów chłonnych. Manualny drenaż limfatyczny może być wykonany tylko przez kompetentnego masażystę lub fizjoterapeutę, ponieważ nieprawidłowo przeprowadzony zabieg może dodatkowo nasilić obrzęk limfatyczny.

Ważne, żeby drenaż limfatyczny był wykonywany regularnie, najlepiej codziennie. Częste korzystanie z usług gabinetów fizjoterapii może okazać się bardzo kosztowne i czasochłonne. Z tego względu coraz więcej chorych decyduje się na zakup własnego aparatu do presoterapii.

kompresjoterapia

Kompresjoterapia polega na odpowiednim uciskaniu kończyny specjalnymi materiałami w formie bandaża, pończoch, rajstop, tak by utrudnić gromadzenie się nadmiaru limfy w dolnej części kończyny. Ucisk powoduje wzrost ciśnienia w tkankach, dzięki czemu przenika do nich mniejsza ilość chłonki.

Kompresjoterapia wpływa też korzystnie na działanie zastawek w naczyniach limfatycznych oraz poprawia działanie pompujące mięśni, pod wpływem którego tętnią naczynia limfatyczne włosowate. Stosowanie kompresjoterapii przedłuża efekt uzyskany dzięki wykonywaniu drenażu limfatacznego.

kinezyterapia

To inaczej terapia ruchem. Rytmiczny ruch mięśni wpływa korzystnie na krążenie limfatyczne. Z tego względu w terapii obrzęku limfatycznego stosuje się różne metody gimnastyki odbarczającej. Nie należy wykonywać zbyt intensywnych ćwiczeń, ponieważ mięśnie pod wpływem dużego wysiłku przechodzą na metabolizm beztlenowy, który zwiększa ich ukrwienie. Wraz z napływem krwi do mięśni, rośnie również ilość chłonki, więc uzyskuje się efekt przeciwny do zamierzonego.

Fizykoterapia

W ośrodkach rehabilitacyjnych, pacjent cierpiący na obrzęk limfatyczny lub u którego stosuje się profilaktykę przeciwobrzękową, może uzyskać skierowanie na zabiegi fizykalne. Poniżej najczęściej stosowane zabiegi z zakresu fizykoterapii.

presoterapia

Inne nazwy: masaż pneumatyczny, sekwencyjny masaż uciskowy, „boa”. Jest to rodzaj drenażu limfatycznego wykonany przy użyciu specjalnego aparatu. W komplecie z urządzeniem występują mankiety (rękawy) na różne części ciała, np. na kończynę górną.

Mankiet jest podzielony na kilka komór (zwykle 4 lub 6), które napełniają się powietrzem pompowanym przez aparat. Pompowanie komór odbywa się w określonej sekwencji w kierunku dosercowym. Pod wpływem ucisku sekwencyjnego, limfa stopniowo przesuwa się w kierunku węzłów chłonnych.

Czas zabiegu zwykle nie przekracza 45 minut. Kończyna podczas zabiegu powinna znajdować się w elewacji (np. ułożona na klinie pod kątem 45o).

Na rynku dostępne są również uproszczone aparaty do presoterapii w użytku domowym, co znacznie ułatwia pacjentom prowadzenie profilaktyki przeciwobrzękowej we własnym zakresie. Zabiegi można wykonywać nawet codziennie, co jest konieczne u osób cierpiących na przewlekły obrzęk limfatyczny.

Więcej informacji o presoterapii:

Jak wybrać urządzenie do domowych zabiegów presoterapii?

hydroterapia

Inaczej masaż wodny wirowy. Kończynę umieszcza się w specjalnej wanience wyposażonej w urządzenie wprawiające wodę w ruch wirowy. Masaż ten ma na celu zmniejszenie obrzęków i zastojów krwi, łagodzenie bólu oraz rozluźnienie mięśni.

krioterapia

Inaczej leczenie zimnem. Zabieg polega na obniżeniu temperatury ciała, zwykle tylko częściowo, ale zdarzają się zabiegi całościowe. Do chłodzenia stosuje się ciekły azot, dwutlenek węgła lub schłodzone powietrze. Krioterapia miejscowa przynosi efekt przeciwbólowy, przeciwobrzękowy, przeciwzapalny, a także wpływa na rozluźnienie mięśni. Poprawia się krążenie w naczyniach limfatycznych i przyspiesza się przemiana materii, a w związku z tym organizm łatwiej wydala toksyny.

Dodatkowo w leczeniu obrzęku stosuje się tzw. elewację kończyny (specjalne pozycje ułożeniowe) i ćwiczenia oddechowe, które odpowiednio wyedukowany pacjent potrafi wykonywać samodzielnie w domu. Umożliwia to utrzymanie pozytywnych efektów terapii przeciwobrzękowej.

Leczenie farmakologiczne

Farmakoterapia w leczeniu obrzęku limfatycznego nie odgrywa ważnej roli. Jedynie we wczesnych fazach obrzęku można stosować flawonoidy (np. rutynę), które mają działanie uszczelniające i wzmacniające naczynia krwionośne i limfatyczne.

Leczenie chirurgiczne

Leczenie operacyjne stosuje się raczej rzadko, zwykle w bardzo nasilonych obrzękach, które uniemożliwiają pacjentowi normalne funkcjonowanie, np. w przypadku obrzęku narządów płciowych, utrudniającego oddawanie moczu, obrzęku kończyn powodującego ich znaczną deformację, obrzęku głowy, zaburzającego widzenie.

Zabieg chirurgiczny w leczeniu obrzęku limfatycznego polega na usunięciu przerośniętej tkanki podskórnej i jest niestety bardzo ryzykowny, ponieważ może spowodować martwicę.

W terapii obrzęku limfatycznego zdarzają się zabiegi z zakresu mikrochirurgii, polegające na tworzeniu nowych połączeń naczyń limfatycznych i żylnych.

Zdarza się też wykonywanie zmodyfikowanych zabiegów liposukcji, które umożliwiają szybkie zmniejszenie kończyny. Po zabiegu konieczne jest stosowanie kompresjoterapii na stałe.