OBRZĘK LIMFATYCZNY – przyczyny i objawy
Obrzęk limfatyczny to choroba polegająca na zastoju limfy – płynu tkankowego biorącego udział w odporności organizmu. Obrzęk limfatyczny zwykle dotyczy kończyn i polega na ich puchnięciu. Nie jest to jednak tylko defekt kosmetyczny, a poważne schorzenie. Nieleczony obrzęk limfatyczny może prowadzić do poważnych powikłań. Z tego artykułu dowiesz się dokładnie skąd się bierze i jakie objawy daje obrzęk limfatyczny.
U kogo może wystąpić obrzęk limfatyczny?
Obrzęk limfatyczny kończyny górnej bardzo często dotyczy kobiet po przebytej mastektomii (amputacji piersi często wraz z okolicznymi węzłami chłonnymi w wyniku leczeniu raka piersi). Aż co trzecia osoba poddana temu zabiegowi cierpi z powodu obrzęku limfatycznego o różnym nasileniu i czasie trwania. Niestety w niektórych przypadkach obrzęk ulega utrwaleniu i może występować już do końca życia.
Obrzęk limfatyczny kończyny dolnej często występuje w wyniku leczenia nowotworów narządów płciowych, np. macicy lub jajników u kobiet oraz prostaty u mężczyzn. Szacuje się, że prawie 100 milionów ludzi (głównie w Azji) cierpi na obrzęk powstały w wyniku tropikalnej choroby pasożytniczej – filariozy. Natomiast u około 300 milionów ludzi obrzęk limfatyczny jest wynikiem niewydolności żylnej.
Jakie mogą być przyczyny obrzęku limfatycznego?
Obrzęk limfatyczny może być wrodzony lub nabyty.
Postacie obrzęku wrodzonego z uwagi na przyczyny:
obrzęki sporadyczne – najczęstsza postać obrzęku wrodzonego
obrzęki rodzinne – związane z dziedzicznymi chorobami jak np. choroba Milroya
obrzęki powstałe w wyniku zaburzeń rozwojowych takich, jak: zespół Turneta, zespół Proteusza, distichiasis-lymphedema
Postacie obrzęku nabytego z uwagi na przyczyny:
obrzęki pasożytnicze – we wspomnianej wcześniej filariozie
obrzęki pourazowe – powstałe w wyniku przebytych złamań, zwichnięć itp.
obrzęki pozapalne – są wynikiem stanu zapalnego toczącego się w skórze, naczyniach limfatycznych lub węzłach chłonnych
obrzęki jatrogenne – występują w wyniku chirurgicznego leczenia nowotworów lub po założeniu bypassów z pobraniem żyły z podudzia
obrzęki żylno-limfatyczne – występujące w wyniku przewlekłej niewydolności żylnej
obrzęki w chorobach tkanki łącznej – sporadycznie występują w reumatoidalnym lub łuszczycowym zapaleniu stawów oraz w twardzinie układowej
obrzęki idiopatyczne – ich przyczyna nie została ustalona
Objawy obrzęku limfatycznego
Oczywiście głównym objawem obrzęku limfatycznego jest opuchlizna, która zwykle obejmuje jedną kończynę, choć czasem obie. Niestety obrzęk limfatyczny ma skłonności do nasilania się i utrwalania, szczególnie w nieleczonych przypadkach. Postęp choroby polega na powiększaniu się już istniejącego obrzęku i raczej nie dochodzi do zajęcia wcześniej niezajętych części kończyn. Z tego względu np. u wielu osób występują opuchnięcia kostek, a pozostałe części nóg są niezmienione.
Wraz z postępem choroby może dochodzić do bakteryjnych infekcji skórnych, które z kolei przyczyniają się do dalszego rozwoju obrzęku. Stopniowo i powoli powiększający się obrzęk powoduje zniekształcanie kończyny, które w znacznym stopniu zaawansowania określa się mianem słoniowacizny.
W obrębie kończyny objętej słoniowacizną mogą wystąpić poniższe objawy:
nasilone rogowacenie naskórka
znacznie utrudnione poruszanie
zwyrodnienia stawów
jeśli choroba obejmuje nogi może dochodzić do zaburzeń równowagi
Obrzęk limfatyczny powoduje widoczną deformację kończyny. Dla porównania zestawiono zdrowe lewe kończyny i objęte obrzękiem prawe kończyny.
W konsekwencji chirurgicznego usunięcia węzłów chłonnych lub zakażenia, może dojść do powstania obrzęku limfatycznego nawet po wieloletnim okresie utajenia. Z kolei obrzęk w wyniku choroby nowotworowej rozwija się gwałtownie.
Na początku obrzęknięta kończyna w dotyku przypomina ciasto i jest podatna na ucisk. Po naciśnięciu palcem, pozostaje wgniecenie i po niedługim czasie skóra powraca do swojego poziomu. Jednak u niektórych chorych obrzęk ulega stopniowemu stwardnieniu.
Wśród objawów obrzęku limfatycznego kończyny dolnej wyróżnia się:
objaw Stemmera – stwardnienie skóry na przodzie stopy i na nasadzie drugiego palca. W wyniku czego niemożliwe staje się uchwycenie skóry w fałd.
palce kiełbaskowate lub prostokątne – charakterystyczne zniekształcenie palców w wyniku obrzęku
U niektórych chorych można zaobserwować zmiany skórne takie, jak: poszerzenie naczyń chłonnych, występowanie pęcherzyków, które przypominają brodawki. W skrajnych przypadkach na skórze mogą pojawiać się wysięki.
Z jakimi chorobami może być mylony obrzęk limfatyczny?
Diagnozując obrzęk limfatyczny, należy uwzględnić inne choroby, którym towarzyszą opuchlizny:
obrzęk lipidowy
obrzęk wynikający z niewydolności żylnej
obrzęk w niewydolności serca
obrzęk w niedoczynności tarczycy
obrzęk pozycyjny
obrzęk w hipoalbuminemii
obrzęk zapalny
Różnice między obrzękiem lipidowym a limfatycznym.
Powikłania obrzęku limfatycznego
Obrzęk limfatyczny, szczególnie nieleczony, może wywoływać powikłania w postaci:
Nawrotowe infekcje skóry i tkanki podskórnej w obrębie partii ciała objętych obrzękiem. Występuje u co trzeciego chorego. Zakażenia wywołują nasilenie obrzęku, ból, wzrost temperatury ciała. Trudno jest ustalić patogeny odpowiedzialne za wystąpienie infekcji i zwykle stosuje się antybiotykoterapię.
Mięsak limfatyczny bardzo rzadko występujący nowotwór zwykle w postaci owrzodzenia lub guza, ale może też naciekać okoliczne tkanki. Mięsak limfatyczny najczęściej występuje u kobiet cierpiących na obrzęk limfatyczny po mastektomii (zespół Stewarta i Trevisa). Nowotwór ten jest niezwykle groźny i w jego leczeniu często stosuje się amputację kończyny.
Słoniowacizna nie jest to odrębna jednostka chorobowa, a najbardziej zaawansowane stadium obrzęku limfatycznego. Na tym etapie występują takie objawy jak: olbrzymi obrzęk z tendencją do ciągłego powiększania się, skóra staje się twarda, napięta, czasem błyszcząca. Pacjent ma problemy z poruszaniem, uczucie ciężkości, czasem ból. Wystąpienie słoniowacizny wiąże się z dużą podatnością na infekcje. Słoniowacizna jest niezwykle oporna na leczenie i czasem konieczny jest zabieg chirurgicznego usunięcia przerośniętych tkanek, co z kolei grozi wystąpieniem martwicy. Dlatego tak ważne jest, by nie lekceważyć objawów nawet najmniejszego obrzęku i szybko podjąć leczenie, które uniemożliwi rozwój choroby.
